Merdiven Hesabı Nasıl Yapılır? Rıht, Basamak ve 2r+b Formülü

Merdiven hesabı, kat yüksekliğini eşit rıhtlara bölmekle başlar: kat yüksekliğini hedeflediğin rıht yüksekliğine böler, sonucu yukarı yuvarlar ve kat yüksekliğini bu rıht sayısına bölerek gerçek rıhtı bulursun. Basamak genişliğini 2r + b = 60–64 cm ilişkisinden seçer, kol uzunluğunu basamak sayısı ile basamak genişliğinin çarpımı olarak hesaplarsın. Geriye sahanlık, merdiven boşluğu ve baş yüksekliği kontrolü kalır.

Bu rehberde önce formülleri ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile yangın yönetmeliğinin merdiven sınırlarını madde numaralarıyla veriyoruz. Ardından her işlemi açık yazılmış üç örnek ve merdivenin planda ve kesitte nasıl çizildiği geliyor. Bütün ölçüler santimetre cinsindendir. Kapı, pencere ve mobilya ölçülerinin kısa özetini tefriş ölçüleri rehberinde topladık; burada yalnızca merdiveni hesaplıyor ve çiziyoruz.

Öne çıkanlar

• Kol uzunluğu = basamak sayısı × b. Tek kollu merdivende basamak sayısı rıht sayısından bir eksiktir: 19 rıhtlı, 30 cm basamaklı kol 18 × 30 = 540 cm'dir.
• Kol genişliği bağımsız bölüm (daire, müstakil ev) içinde en az 1,00 m, konut ortak merdiveninde en az 1,20 m, diğer yapılarda en az 1,50 m'dir (PAİY md. 31/1-a).
• İki katlı, asansörsüz bir müstakil evde 300 cm kat yüksekliği 19 rıht ister (15,79 cm). 18 rıhtla rıht 16,67 cm olur ve 16 cm sınırını aşar.
• Kaçış merdiveni olarak kullanılan ortak merdivenlerde yangın yönetmeliği rıhtı 17,5 cm, sahanlıklar arası kot farkını 300 cm ile sınırlar ve en az 210 cm baş yüksekliği ister.
• Tek kollu merdivende döşeme boşluğunu baş yüksekliği belirler: 300 cm kat yüksekliği ve 30 cm döşemede boşluk, basamak burnu çizgisinin 60 cm'ye ulaştığı noktada başlamalıdır.

Merdiven hesabında hangi formüller kullanılır?

Önce harfleri sabitleyelim; bu yazı boyunca hep aynı gösterimi kullanacağız.

Formüller:

1. Rıht sayısı: n = H ÷ r_hedef, sonuç her zaman yukarı yuvarlanır.
2. Gerçek rıht: r = H ÷ n.
3. Basamak genişliği: 60 ≤ 2r + b ≤ 64 ve b ≥ 27.
4. Kol uzunluğu: L = basamak sayısı × b. Tek kollu merdivende basamak sayısı n − 1'dir, çünkü son rıht doğrudan üst kat döşemesine çıkar.

Yönetmelik formülü 2a + b olarak yazar ve "a: yükseklik, b: genişliktir" der. Bu yazıda rıht için r harfini kullanıyoruz, çünkü Türkçede "rıht" ile eşleşmesi kolay. 2r + b, 2a + b ve ders notlarındaki 2h + b aynı ilişkidir. Kesit gibi çizim terimleri için mimarlık sözlüğüne bakabilirsin.

Merdiven yönetmeliği hangi sınırları koyar?

Merdiven ölçüleri için iki temel metin var: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) md. 31 merdiven kolu, basamak ve sahanlık ölçülerini, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) ise kaçış merdivenlerinin ek şartlarını koyar. İkisini de 20 Ekim 2026'da mevzuat.gov.tr'deki güncel (konsolide) metinden okuduk.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 31

PAİY md. 31/2-a'nın metni şudur: "Asansörü olmayan binalarda basamak yüksekliği 0.16 metreden, asansörlü binalarda 0.18 metreden fazla olamaz." Aynı fıkranın b bendi basamak genişliğinin "2a+b= 60 ila 64 formülüne göre" hesaplanacağını ve "0.27 metreden az" olamayacağını söyler (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, md. 31, erişim: 20 Ekim 2026). Kol genişlikleri ise binanın türüne göre değişir:

Basamak, sahanlık ve korkuluk sınırları da aynı maddede ve yönetmeliğin başka maddelerinde dağınık duruyor. Hepsini tek tabloda topladık:

Tabloların dışında kalan ama sonucu değiştiren hükümler de var. Md. 31/3'e göre son kattaki bağımsız bölümle bağlantılı çatı arası piyeslerine çıkan iç merdivenlerde birinci ve ikinci fıkranın şartları aranmaz. Md. 34/6, asansör yapılmış olmasının merdiven şartını kaldırmadığını yazar. "Asansörlü bina" ayrımı ise binada asansör olup olmamasına bakar. Md. 34/1 (1 Temmuz 2026 değişikliği), tek bağımsız bölümlü konutlar hariç, bağımsız bölüm, ortak alan ya da eklenti bulunan bodrum kat dâhil kat adedi 3 olan binalarda asansör yeri bırakılmasını, 4 ve daha fazla olanlarda asansör yapılmasını ister; yeri bırakılmış ama asansörü kurulmamış binada 16 cm ile hesaplamak daha güvenlidir. Md. 31'in metni, 20 Ekim 2026 itibarıyla 2026 değişikliklerinden etkilenmemiştir; güncel metinde maddeye değişiklik notu düşülmemiştir. Plan notları ve bazı idarelerin kendi imar yönetmelikleri ek şart getirebilir; gerçek projede bağlı olduğun idarenin metnine de bak.

Kaçış merdivenleri: yangın yönetmeliği ne ekler?

BYKHY md. 38/1'e göre yapının ortak merdivenlerinden yangın ve acil durumlarda kullanılabilecek özellikte olanlar kaçış merdiveni sayılır. Kaçış merdivenleri için md. 41 şu ölçüleri koyar (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, md. 41, erişim: 20 Ekim 2026):

• Rıht ve basamak (41/7): "Herhangi bir kaçış merdiveninde basamak yüksekliği 175 mm'den çok ve basamak genişliği 250 mm'den az olamaz." PAİY'nin 27 cm'lik alt sınırı daha sıkı olduğu için pratikte basamakta PAİY, rıhtta asansörlü binalarda BYKHY belirleyicidir.
• Sahanlık aralığı (41/3): Her döşeme düzeyinde, 17 basamaktan çok olmayan ve 4 basamaktan az olmayan aralıkla sahanlık düzenlenir.
• Sahanlık ölçüsü (41/4): Sahanlığın en az genişliği ve uzunluğu, merdivenin genişliğinden az olamaz.
• Baş yüksekliği ve kot farkı (41/6): Baş kurtarma yüksekliği basamak üzerinden en az 210 cm, sahanlıklar arası kot farkı en çok 300 cm olur.

Bu maddeler her konutta uygulanmaz. BYKHY md. 48/1'e göre bodrum dâhil 4 katı geçmeyen konutlarda ve tek, ikiz ya da sıra evlerde kaçış normal merdivenle sağlanabilir ve "Bu merdivenlerde başka herhangi bir özellik aranmaz." Daha yüksek konutlarda merdiven sayısını ve korunumu md. 48/5 belirler.

2r+b kuralı nereden geliyor?

2r + b kuralının arkasında insan adımı vardır: merdivende iki kez yükselmek ve bir kez ileri basmak, düz yolda atılan bir adıma yakın bir hareket olmalıdır. Ankara Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü'nün Peyzaj Konstrüksiyonu ders notu insan adımını 63 cm kabul eder ve basamaklarda yürüme rahatlığının B + 2H = 62–65 cm eşitliğine bağlı olduğunu yazar (Ankara Üniversitesi, Peyzaj Konstrüksiyonu 1 ders notu, Bölüm 5, erişim: 20 Ekim 2026).

Ders notlarında bir konfor ölçütü olarak geçen bu ilişki, Türkiye'de yönetmeliğe girmiştir. PAİY md. 31/2-b'deki 60–64 cm bandı bir öneri değil, zorunluluktur; yönetmelik bu aralığın gerekçesini yazmaz. Karşılaştırma için İngiltere'nin yapı yönetmeliği rehberi Approved Document K aynı ilişkiyi 550–700 mm gibi çok daha geniş bir aralıkta tutar (Approved Document K, 2013 edition, Table 1.1, erişim: 20 Ekim 2026).

Bant ile yönetmelik sınırlarını aynı grafikte görünce hesap kolaylaşır:

Rıht 18 cm'ye yaklaştıkça uygun basamak 27–28 cm gibi dar bir aralığa sıkışır: 2 × 18 = 36, 60 − 36 = 24 ama alt sınır 27; 64 − 36 = 28. Rıht tam 16 cm iken basamak 28–32 cm arasında seçilir (60 − 32 = 28, 64 − 32 = 32); rıht küçüldükçe bu aralık yukarı kayar, örneğin 15 cm rıhtta 30–34 cm olur.

Merdiven hesabı adım adım nasıl yapılır?

Aşağıdaki sırayı izle. Bir adımda uygun değer çıkmazsa bir önceki adıma dönersin; en sık dönüş, basamak sığmadığında rıht sayısını bir artırmaktır.

1. Kat yüksekliğini ölç. H, bitmiş döşemeden bitmiş döşemeye ölçülür. PAİY md. 28 de kat yüksekliğini "döşeme üst kotundan döşeme üst kotuna" tanımlar. Kaplamalar farklıysa (alt katta seramik, üst katta parke gibi) kaba kotla hesap yapma.
2. Hedef rıhtı seç ve rıht sayısını bul. Asansörsüz binada 16 cm'yi, asansörlü binada 18 cm'yi üst sınır al; merdiven kaçış merdiveni sayılıyorsa asansörlü binada da 17,5 cm'yi aşma. n = H ÷ r_hedef ve sonucu yukarı yuvarla. Aşağı yuvarlarsan rıht sınırı aşar.
3. Gerçek rıhtı hesapla. r = H ÷ n. Bu değer hedefin altında kalır ve bütün rıhtlar eşit olur.
4. Basamak genişliğini seç. Alt sınır 60 − 2r ile 27'nin büyüğü, üst sınır 64 − 2r'dir. Bu aralıkta, ölçülendirmesi kolay bir tam sayı seç (28, 29, 30 gibi).
5. Kol uzunluğunu bul. Her kolda basamak sayısı = o koldaki rıht sayısı − 1. L = basamak sayısı × b.
6. Planı kur ve kontrol et. Sahanlıkları en az kol genişliği kadar al, merdiven boşluğunu ya da merdiven evini ölçülendir, kesitte baş yüksekliğini ve sahanlık kotlarını kontrol et.

Örnek 1: 300 cm kat yüksekliğinde müstakil ev merdiveni

İki katlı, asansörsüz bir müstakil ev düşünelim. Kat yüksekliği 300 cm, merdiven tek kollu ve evin içinde. Bu bir bağımsız bölüm içi merdivendir; kol genişliği en az 1,00 m, rıht en fazla 16 cm olmalıdır.

1. Rıht sayısı: 300 ÷ 16 = 18,75 → 19 rıht.
2. Gerçek rıht: 300 ÷ 19 = 15,79 cm (16 cm'nin altında).
3. Basamak aralığı: 2 × 15,79 = 31,58. Alt sınır 60 − 31,58 = 28,42; üst sınır 64 − 31,58 = 32,42. b = 30 cm seçiyoruz.
4. Kontrol: 2r + b = 31,58 + 30 = 61,58 cm, 60–64 aralığında; 30 ≥ 27.
5. Kol uzunluğu: 19 rıht, 18 basamak. 18 × 30 = 540 cm. Merdivenin eğimi yaklaşık 27,8° (tan α = 15,79 ÷ 30).
6. Neden 18 rıht olmaz? 300 ÷ 18 = 16,67 cm; 16 cm sınırını aşar. Asansörlü bir binada (18 cm sınırı) bu değer uygun olurdu.

Şimdi baş yüksekliği. Üst kat döşemesinin kaplamayla birlikte 30 cm olduğunu varsayalım: alt yüzü +2,70 kotundadır. Müstakil evde 210 cm'lik baş yüksekliği yönetmelikle zorunlu değildir (BYKHY md. 48/1 bu merdivenlerde başka özellik aramaz), ama md. 41/6'daki değer güvenli bir hedeftir. Burun çizgisinin üstünde 210 cm kalması için döşemenin altında kalan her noktada basamak burnu çizgisi en fazla 270 − 210 = 60 cm yükseklikte olmalıdır; çizginin 60 cm'yi geçtiği yerden sonra üstte döşeme olamaz. Burun çizgisi ilk rıhtın üstünden başlar ve her 30 cm'de 15,79 cm yükselir: (60 − 15,79) × 30 ÷ 15,79 = 84 cm. Yani döşeme boşluğu, ilk rıhttan 84 cm sonra başlayıp merdivenin bittiği yere kadar sürmelidir: 540 − 84 = 456 cm. Boşluğun eni de en az kol genişliği kadar, yani 100 cm olur.

Sonuç döşeme kalınlığına bağlıdır; hesabı kendi kesitinle tekrarla. Bu merdivende 19 rıht tek seferde çıkılıyor: bağımsız bölüm içinde yönetmelik ara sahanlık istemiyor, ama kaçış merdivenlerindeki 17 basamaklık aralığın üstünde. Aynı merdiveni L ya da U olarak kurmayı Örnek 3'te hesaplıyoruz.

Örnek 2: 320 cm kat yüksekliğinde apartman ortak merdiveni

Bodrum dâhil 6 katlı, asansörlü bir apartmanın ortak merdivenini çizelim. Kat yüksekliği 320 cm. PAİY md. 31/2-a asansörlü binada rıhtı 18 cm ile sınırlar. Bina bodrum dâhil 4 katı geçtiği için BYKHY md. 48/1'deki istisna uygulanmaz; acil durumda kullanılacak ortak merdiven kaçış merdiveni sayılır (md. 38/1), bu yüzden md. 41/7'nin 17,5 cm sınırını esas alıyoruz.

1. Tek kol olur mu? Hayır. Kat sahanlığından kat sahanlığına 320 cm yükselmek, BYKHY md. 41/6'nın sahanlıklar arası 300 cm sınırını aşar. Araya bir sahanlık gerekir; U (iki kollu, dönüşlü) merdiven seçiyoruz.
2. Rıht sayısı: 320 ÷ 17,5 = 18,29 → 19. İki kolu eşit tutmak için çift sayıya çıkıyoruz: 20 rıht.
3. Gerçek rıht: 320 ÷ 20 = 16,0 cm. Bu değer asansörsüz bir binanın 16 cm sınırını da karşılar.
4. Basamak: 2 × 16 = 32. Aralık 60 − 32 = 28 ile 64 − 32 = 32. b = 30 cm; 2r + b = 62 cm.
5. Kollar: Her kolda 10 rıht, 9 basamak. Kol uzunluğu 9 × 30 = 270 cm. Ara sahanlık +1,60 kotunda; sahanlıklar arası kot farkı 160 cm.
6. Genişlikler: Kol genişliği 120 cm (PAİY konut ortak merdiveni alt sınırı; kaçış genişliği hesabı daha büyük bir değer verirse o geçerlidir). Sahanlıklar da en az 120 cm derinlikte. İki kol arasında 20 cm göz bırakıyoruz.
7. Merdiven evi iç ölçüsü: Genişlik 120 + 20 + 120 = 260 cm. Uzunluk 120 (kat sahanlığı) + 270 (kol) + 120 (ara sahanlık) = 510 cm.
8. Baş yüksekliği: U merdivende her kolun tam üstünde, 320 cm yukarıda, bir üst katın aynı kolu vardır. Plak kalınlığını 15 cm alırsak, burun çizgisinden üst kolun alt yüzüne düşey mesafe 16 + 15 ÷ cos 28,07° = 33,0 cm'dir. Baş yüksekliği 320 − 33 = 287 cm; 210 cm sınırının çok üstünde.

Örnek 3: Aynı merdiven tek kollu, L ve U planda ne kadar yer kaplar?

Örnek 1'deki evin merdivenini (19 rıht, r = 15,79 cm, b = 30 cm, kol genişliği 100 cm) üç farklı biçimde kuralım. Rıht ve basamak değişmez; değişen, kolların nasıl bölündüğü ve sahanlığın yeridir. 19 tek sayı olduğu için kollar 10 + 9 rıht olarak bölünür: ilk kolda 9 basamak (270 cm), ikinci kolda 8 basamak (240 cm). Dönüşteki sahanlık 100 × 100 cm.

L için hesap: ilk kol 270 cm boyunca ilerler, sahanlık 100 cm ekler (370 cm); ikinci kol sahanlıktan 90 derece dönerek 240 cm ilerler, sahanlıkla birlikte 340 cm. U için: 270 + 100 = 370 cm uzunluk, 100 + 10 + 100 = 210 cm genişlik. Kolları eşit istiyorsan rıht sayısını çift seç: 20 rıhtla r = 15,0 cm, b = 32 cm (2r + b = 62) ve her kolda 9 × 32 = 288 cm olur; merdiven biraz uzar ama iki kol aynı görünür.

Kat yüksekliğine göre rıht sayısı tablosu

Aşağıdaki tablo, sık kullanılan kat yükseklikleri için en az kaç rıht gerektiğini, bunun verdiği rıhtı ve 2r + b = 60–64 ile b ≥ 27 şartlarının izin verdiği basamak aralığını gösterir. Değerler en az rıht sayısı içindir; bir rıht fazlası her zaman daha rahat bir merdiven verir. Tablo 280 cm'de başlar: PAİY md. 28/4 iskân edilen katların iç yüksekliğini en az 2,60 m ister ve 270 cm'lik bir kat yüksekliği döşemeye yalnızca 10 cm bırakır. Üst ucu 360 cm'dir: md. 28/1-c, planda daha fazlası belirlenmemişse konut bölgelerinde kat yüksekliğini (döşeme üstünden döşeme üstüne) en fazla 3,60 m ile sınırlar; bodrum hariç 3 katı geçmeyen binalarda bu değer 4,00 m'dir.

Tabloyu okurken basamak aralığının yuvarlandığını unutma: alt sınır yukarı, üst sınır aşağı yarım santimetreye yuvarlandı, yani aralıktaki her değer iki şartı da sağlar.

Merdiven planda ve kesitte nasıl çizilir?

Hesap doğru olsa bile kurala uymayan bir merdiven çizimi jüride hemen fark edilir. İTÜ'nün Yapı Elemanları Tasarımı dersi için hazırlanan Mimari Teknik Çizim İlkeleri notu, Türkiye'de kullanılan kuralları kaynaklarıyla birlikte özetler (İTÜ, MIM 244 Yardımcı Ders Notları, Mimari Teknik Çizim İlkeleri, erişim: 20 Ekim 2026). Plan ve kesit için bu kurallar şunlardır:

• Yön oku: Merdivenin orta hattında, sürekli ince çizgiyle çizilir; alttaki yükseliş noktasına bir daire, üstteki noktaya açık bir ok konur.
• Numaralama: Çıkış hattının basamakları kestiği noktalar çıkış yönünde numaralanır ve çizgi en son basamakta ok ucuyla biter.
• Yazılar: 1/50 planda merdiven numarası, basamak adedi, genişliği ve rıht yüksekliği yazılır; korkuluklar çizilir, merdiven genişliği ölçülendirilir. Kat ve ara sahanlıklarda kaba ve bitmiş döşeme kotları verilir.
• Kesim çizgisi: Planın kat döşemesinin yaklaşık 1,20–1,50 m üzerinden kesildiği kabul edilir; merdiven bu düzlemde zikzaklı bir çizgiyle kesilmiş gösterilir.
• Kesit: 1/50 kesitlerden biri merdivenden geçirilir.

Kesim çizgisi için sabit bir oran (kolun üçte biri gibi) yoktur; yerini kesit düzleminin yüksekliği belirler. Örnek 1'de rıht 15,79 cm olduğu için 120–150 cm aralığına 8. ve 9. rıhtlar düşer (126,3 ve 142,1 cm); kesim çizgisi kolun yaklaşık yarısına yakın bir yerden geçer. Örnek 2'de de 8. rıhtın üstü 128 cm, 9. rıhtın üstü 144 cm'dir; şekildeki kesim çizgisi bu yüzden 8. ile 9. rıht arasındadır.

Kesitte rıht ve basamakları gerçek ölçüleriyle tek tek çiz, sahanlık kotlarını yaz. PAİY md. 31/2-ç basamak uçlarının "çıkıntısız (damlalıksız)" olmasını istediği için basamak burnunu rıhtın önüne taşırma. Korkuluğu kesitte de göster; md. 38/1'in 1,10 m'lik yüksekliği orada okunur. Merdivenin teknik çizim derslerinde ne zaman işlendiğini mimarlık 1. sınıf rehberinde anlattık; örneğin ESTÜ'nün Mimari Anlatım planında merdiven ara sınavdan sonra gelir.

Döner ve spiral merdivende hesap neden farklı?

Döner (balansmanlı) ve dairesel merdivende basamak genişliği her noktada farklıdır: kova tarafında daralır, duvar tarafında genişler. Bu yüzden 2r + b kontrolü yürüyüş çizgisi üzerinde yapılır ve en dar noktaya ayrı bir sınır konur.

• PAİY md. 31/2-c: Balansmanlı merdivenlerde basamak genişliği en dar kenarda 10 cm'den, basamak ortasında 27 cm'den az olamaz.
• BYKHY md. 43 (dairesel merdiven): Zorunlu çıkış sayılması için yanmaz malzemeden ve en az 100 cm genişlikte olmalı, kullanıcı yükü 25 kişiyi aşmayan katlara hizmet etmelidir. Yüksekliği 9,50 m'yi geçemez; kova merkezinden en fazla 50 cm uzaklıktaki basış 250 mm'den az, rıht 175 mm'den çok, baş kurtarma yüksekliği 2,50 m'den az olamaz.
• BYKHY md. 41/3: Bina yüksekliği 15,50 m'yi ya da bir kattaki kullanıcı sayısı 100 kişiyi aşan binalarda dengelenmiş kaçış merdivenine izin verilmez.

Spiral merdivenin çapı, kol genişliğini doğrudan sınırlar: kol genişliği yarıçaptan büyük olamaz. 160 cm çaplı bir spiralde kol en fazla 80 cm olur; bu, konutta bağımsız bölüm içindeki merdiven için PAİY'nin istediği 1,00 m'nin ve dairesel merdivenin zorunlu çıkış sayılması için BYKHY'nin istediği 100 cm'nin altındadır. Böyle bir spirali ancak md. 31/3'teki gibi bu şartların aranmadığı yerlerde (son kattaki daireden çatı arası piyesine çıkış gibi) ya da föyün serbest bıraktığı durumlarda kullan.

Merdiven hesabında dikkat edilecek 7 hata

1. Kat yüksekliğini rıhta tam bölmemek. 300 cm'yi 17'şer cm'lik rıhtlarla çizersen 17 rıhttan sonra 11 cm artar ve son rıht ötekilerden farklı çıkar. Rıht sayısını yuvarla, rıhtı kat yüksekliğinden yeniden hesapla; bütün rıhtlar eşit olsun.
2. Yuvarlamayı aşağı yapmak. 300 ÷ 16 = 18,75'i 18'e indirirsen rıht 16,67 cm olur ve asansörsüz binada sınırı aşar.
3. Basamak sayısını rıht sayısıyla karıştırmak. Tek kollu 19 rıhtlı merdivende 18 basamak vardır. Kol uzunluğunu 19 × 30 = 570 diye hesaplarsan merdiven planda 30 cm uzun çıkar.
4. Bina türünü atlamak. Aynı 300 cm, bodrum dâhil 4 katlı asansörlü bir konutta (kaçış merdiveni şartları aranmaz) 17 rıhtla (17,65 cm) çözülür; kaçış merdiveni sayılan bir ortak merdivende en az 18 rıht (16,67 cm), asansörsüz müstakil evde 19 rıht (15,79 cm) gerekir.
5. Sahanlığı unutmak ya da daraltmak. 320 cm'lik kaçış merdivenini tek kolla çizmek 300 cm kot farkı sınırını aşar. Sahanlığı kol genişliğinden dar çizmek PAİY md. 4'teki sahanlık tanımına uymaz.
6. Baş yüksekliğini kesitte kontrol etmemek. Tek kollu merdivende döşeme boşluğu kısa kalırsa boşluğun kenarında baş döşemeye çarpar. Örnek 1'deki gibi burun çizgisinden döşemenin alt yüzüne ölç.
7. Ok yönünü ve numaralamayı ters yazmak. Ok çıkış yönünü gösterir: daire alttaki ilk rıhtta, açık ok son basamakta durur. Numaralar da aynı yönde artar. Üst kat planında aynı merdiveni çizerken iniş yönünü karıştırma.

Hesabı çizime taşımak: merdiven blokları ve çizim desteği

Hesaptan sonra merdiveni plan, görünüş ve kesitte birbirini tutacak şekilde çizmen gerekir. Merdiven dinamik blok paketimizde beş blok var; her biri dört görünüm içerir (plan, ön ve yan görünüş, kesit) ve ölçüler Ctrl+1 ile Kol_genisligi_cm, Kol_uzunlugu_cm ve Kat_yuksekligi_cm alanlarına yazılır. Bu alanların kullanımını dinamik blok rehberimizde adım adım gösterdik.

İlk dört blokta toplam 18 rıht var ve bu sayı sabit kalır: Kat_yuksekligi_cm'ye yeni bir değer yazdığında blok aynı 18 rıhtı yeniden böler, Kol_uzunlugu_cm'yi değiştirdiğinde basamaklar yeniden eşitlenir. Hesabın 18 rıht verdiği her merdivende bu bloklar doğrudan kullanılır. Rıht kat yüksekliği ÷ 18 olduğu için sınırlar şöyledir:

• Asansörlü bina, kaçış merdiveni: kat yüksekliği 315 cm'ye kadar (r ≤ 17,5).
• Asansörlü bina, kaçış merdiveni değil: 324 cm'ye kadar (r ≤ 18).
• Asansörsüz bina: 288 cm'ye kadar (r ≤ 16).

Varsayılan ölçüler (306 cm kat yüksekliği; düz 476, L ve U 224, üç kollu 140 cm kol) 17 cm rıht ve 28 cm basamak verir: 2r + b = 62. Rıht büyüdükçe basamak aralığı daralır; 315 cm'de (r = 17,5) basamak 27–29 cm olmalı, yani düz kol 459–493, L ve U'da kol 216–232, üç kollu blokta kol 135–145 cm. Spiralde rıht kat yüksekliği ÷ 17'dir (306 cm'de 18 cm); çapının kol genişliğine etkisini yukarıda anlattık.

Hesap 19 ya da daha fazla rıht verirse (Örnek 1 ve 2'deki gibi) bu bloklar o merdiveni çizmez; onu kendi hesabınla çizmen gerekir. Bloklar yönetmelik denetimi yapmaz, ayar aralığındaki her değeri kabul eder; kontrol sende. Plandaki çıkış ve iniş okları için mimari plan sembolleri paketinde Çıkış ve İniş çeşitleri olan bir merdiven yön oku bloğu da var; kapı-pencereden mobilyaya diğer paketler tefriş paketleri sayfasında.

Merdivenin yer aldığı bütün projeyi plan ve kesitleriyle çizdirmek istersen mimari çizim hizmetine bak; fiyatı neyin belirlediğini proje çizdirme fiyatları yazısında anlattık. Föyün ve ölçülerin hazırsa sipariş formundan başlayabilirsin.

Kontrol listesi

• Kat yüksekliğini bitmiş döşemeden bitmiş döşemeye mi ölçtün?
• Rıht sayısını yukarı yuvarlayıp bütün rıhtları eşitledin mi?
• Bina türüne göre doğru rıht sınırını kullandın mı: asansörsüz, asansörlü, kaçış merdiveni?
• 2r + b bandı ve basamak alt sınırı birlikte sağlanıyor mu?
• Kol ve sahanlık genişliği, merdivenin bağımsız bölüm (daire, müstakil ev) içinde mi yoksa ortak merdiven mi olduğuna göre yeterli mi?
• Tek kolda sahanlıksız aşılan yükseklik ve basamak sayısı, kaçış merdiveni şartlarına takılıyor mu?
• Kesitte baş yüksekliğini, sahanlık kotlarını ve korkuluk yüksekliğini kontrol ettin mi?
• Planda yön oku, numaralar, kesim çizgisi ve merdiven yazısı var mı; basamak uçları damlalıksız mı çizildi?