Tefriş Ölçüleri: Mobilya Ölçüleri ve Yönetmelik Asgarileri
Tefriş ölçüleri: yatak, gardırop, mutfak tezgahı (85–95 cm), yemek masası, kapı, merdiven ve park yeri ölçüleri; İmar ve Otopark Yönetmeliği asgarileriyle.
Mimarlık Ödev ekibi tarafından yazıldı. Yayın: . 18 dakikalık okuma.
Temsili görselTefriş ölçüleri, bir mekâna yerleşen mobilya ve ekipmanın genişlik, derinlik ve yüksekliğidir. Planda bir yatağın, koltuğun ya da tezgahın kapladığı alanı; görünüş ve kesitte tezgah, oturma ve dolap kotlarını belirler. Tefrişli bir planda yanlış ölçü hemen göze batar: 120 cm'lik "çift kişilik yatak", 40 cm derinlikte mutfak tezgahı ya da kapı açılışını kesen gardırop.
Bu rehberde konut ve iş yeri mekânları için ölçüleri tek tek veriyoruz. İki tür bilgiyi ayırarak yazdık: yönetmeliklerin koyduğu asgari ölçüler (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, Otopark Yönetmeliği) ve mobilyanın yaygın üretim ölçüleri. Mobilya tablolarındaki değerler, ödevlerde kullanılmak üzere hazırladığımız AutoCAD tefriş paketlerindeki blokların varsayılan ölçüleri ve ayarlanabilir aralıklarıdır.
Öne çıkanlar
- Konutta asgari ölçüler yönetmelikle belirlidir: oturma odası 12 m², yatak odası 9 m², mutfak 3,3 m², banyo 3 m², tuvalet 1,2 m²; hol ve koridor 1,20 m, oda kapısı 0,90 m (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, md. 29 ve 39).
- Mutfak tezgahı 85–95 cm yükseklikte ve en az 60 cm derinliktedir (EN 1116). Üst dolaplar yaygın uygulamada yerden yaklaşık 145 cm'den başlar.
- Yatak ölçüsü şilteyle verilir; çerçeve ve başlıkla planda büyür. Bloklarımızda 160 × 200 şilteli yatak planda 170 × 215 cm yer kaplar.
- Park yeri en az 2,40 × 4,90 m, engelli park yeri en az 3,50 m genişliktedir (Otopark Yönetmeliği, md. 5).
- Aynı mobilyayı plan, görünüş ve kesitte tek bir dinamik bloktan kullanmak, her görünüşü ayrı çizmekten doğan ölçü farklarını azaltır.
Tefriş ölçüleri nereden gelir: yönetmelik mi, alışkanlık mı?
Tefrişte iki tür ölçü vardır ve ikisi aynı ağırlıkta değildir. Yönetmelik ölçüleri bağlayıcıdır: bir yatak odası 9 m²'den küçük, bir koridor 1,20 m'den dar çizilirse proje yönetmeliğe aykırıdır ve ruhsat alamaz. Bazı büyükşehirlerin kendi imar yönetmelikleri vardır; ödevde aksi belirtilmedikçe Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği değerlerini kullanmak güvenlidir. Mobilya ölçüleri ise üretim alışkanlığıdır: 160 × 200 cm çift kişilik şilte ya da 75 cm yemek masası bir yasadan değil, piyasada en çok üretilen ölçülerden gelir.
Türkiye'de konut içi asgari ölçüler Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 29. maddesinde verilir. Her bağımsız konutta aşağıdaki mekânlar en az şu ölçülerde bulunmalıdır:
| Mekân | En az net alan | En az dar kenar |
|---|---|---|
| Oturma odası | 12,0 m² | 3,00 m |
| Yatak odası (en az bir tane) | 9,0 m² | 2,50 m |
| Mutfak veya yemek pişirme yeri | 3,3 m² | 1,50 m |
| Banyo veya yıkanma yeri | 3,0 m² | 1,50 m |
| Tuvalet | 1,2 m² | 1,00 m |
| Hol ve koridor | – | genişlik 1,20 m |
Üç ve daha az odalı konutlarda banyo ile tuvalet birleştirilebilir. Mutfak nişi, oda, banyo ve tuvalet aynı hacimde çözülürse bu hacim, her birinin asgari alanlarının toplamından küçük olamaz (md. 29/2 ve 29/4).
Kapılar 39. maddede tanımlanır: kapı yüksekliği en az 2,10 m; bağımsız bölüm giriş kapısının net genişliği en az 1,00 m, diğer mahallerin kapıları en az 0,90 m'dir ve kapılarda eşik yapılamaz. Bu yüzden ödevde 80 cm'lik iç kapı çizmek, eski projelerde sık görülse de güncel yönetmeliğe uymaz.
Yatak odası tefriş ölçüleri
Yatak ölçüsü şilteyle söylenir, ama planda çizdiğin şey yatağın tamamıdır. Bloklarımızda çerçeve ve başlık şilte ölçüsüne genişlikte 10 cm, boyda 10–15 cm ekler; döşemeli karyolalarda bu pay daha büyük olabilir. Türkiye'de en yaygın şilte ölçüleri tek kişilik 90 × 190 ya da 90 × 200, çift kişilik 160 × 200 ve king size 180 × 200 cm'dir; bunlar bir standart değil, piyasanın yaygın üretim ölçüleridir.
| Mobilya | Blok ölçüsü (G × D × Y, cm) | Ayarlanabilir aralık |
|---|---|---|
| Tek kişilik yatak (şilte 90 × 200) | 100 × 210 × 95 | G 80–140, D 190–230 |
| Çift kişilik yatak (şilte 160 × 200) | 170 × 215 × 105 | G 140–210, D 195–235 |
| King size yatak (şilte 180 × 200) | 190 × 215 × 110 | G 170–230, D 195–235 |
| Komodin (2 çekmeceli) | 50 × 40 × 55 | G 35–80 |
| İki kapaklı gardırop | 100 × 60 × 220 | G 70–140, Y 180–260 |
| Üç kapaklı gardırop | 150 × 60 × 220 | G 110–200 |
| Sürgülü gardırop | 200 × 65 × 230 | G 140–300 |
| Şifonyer (6 çekmeceli) | 120 × 50 × 85 | G 80–180 |
| Makyaj masası ve puf | 100 × 45 × 75 | G 80–140 |
Planı çizerken üç noktaya dikkat et:
- Gardırobu 60 cm derinlikte çiz; askılı giysiler için yaygın üretim derinliği budur. Gardırobun önünde, kapak genişliği kadar açılma alanı kalmalı: iki kapaklı 100 cm'lik bir gardıropta her kapak yaklaşık 50 cm'dir. Sürgülü gardıropta açılma payı gerekmez ama derinlik 65 cm'ye çıkar.
- 9 m²'lik asgari yatak odası zordur. 3,00 × 3,00 m'lik odada 170 × 215 cm'lik çift kişilik yatağı köşeye, 60 cm derin gardırobu yan duvara koyarsan aradaki geçiş yaklaşık 70 cm kalır; gardırop kapağı açılınca bu geçiş kapanır ve komodine yer kalmaz. Asgari ölçüdeki odada sürgülü gardırop ya da 140 cm'lik yatak daha gerçekçi bir çözümdür.
- Komodin yüksekliği yatağın üst kotuna yakın olmalıdır; 55 cm'lik komodin, 50 cm civarındaki şilte üst kotuyla uyumludur.
Tablodaki bütün bloklar yatak odası paketinde plan, görünüş ve kesitiyle hazır.
Banyo tefriş ölçüleri
Banyo, yönetmelikte en az 3 m² ve 1,50 m dar kenarla tanımlanır. Bu alana bir lavabo, klozet ve duş sığdırmak, ölçülerin santimetre hassasiyetle bilinmesini gerektirir.
| Eleman | Blok ölçüsü (G × D × Y, cm) | Not |
|---|---|---|
| Asma klozet | 36 × 54 × 40 | Yükseklik = oturma kotu |
| Tek lavabolu alt dolap | 80 × 48 × 85 | Yükseklik = tezgah üstü |
| Çift lavabolu alt dolap | 140 × 48 × 85 | G 120–200 |
| Kare duşakabin | 90 × 90 × 200 | G ve D 70–120 |
| Walk-in duş | 120 × 90 × 200 | G 90–180 |
| Dikdörtgen küvet | 170 × 75 × 58 | G 140–190 |
| Banyo boy dolabı | 40 × 35 × 180 | |
| Havlupan | 50 × 10 × 120 |
Banyo planında en sık yapılan hata, duşakabin ve klozeti tam ölçüsünde çizip önündeki kullanım alanını unutmaktır. Klozetin önünde ve lavabonun önünde ayakta durulacak kadar boşluk kalmalı; kapı içe açılıyorsa açılış yayı klozet ya da lavaboyu kesmemelidir.
Tablodaki bloklar banyo paketinde duvar ve tesisatıyla birlikte hazır.
Erişilebilir tasarım isteyen ödevlerde tekerlekli sandalye için 150 cm çapında dönme alanı bırakılır; bu ölçü Türkiye'de turizm tesisleri tebliğinde de yer alır (Tebliğ 2011/1, md. 20). Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ise erişilebilirlikte TS 9111 standardına uyulmasını zorunlu tutar (md. 30/9).
Mutfak tezgahı yüksekliği ve mutfak dolabı ölçüleri
Mutfak ölçüleri, tefrişte bir standarda dayanan az sayıdaki alandan biridir. Avrupa standardı EN 1116, sabit mutfak tezgahları için 850, 900 ve 950 mm yükseklik ve en az 600 mm derinlik öngörür (CATAS: UNI EN 1116:2018 özeti). Ankastre fırın ve bulaşık makinesi çoğunlukla 60 cm genişliktedir; alt dolaplar farklı genişliklerde olsa da hepsi 60 cm derinlikte aynı hatta dizilir.
| Eleman | Blok ölçüsü (G × D × Y, cm) | Ayarlanabilir aralık |
|---|---|---|
| Alt dolap (2 kapaklı) | 80 × 60 × 90 | G 40–120, Y 85–95 |
| Evyeli alt dolap | 80 × 60 × 90 | G 60–120 |
| Ocak ve ankastre fırın | 60 × 60 × 90 | G 60–90 |
| Bulaşık makinesi | 60 × 60 × 90 | G 45–60 |
| Üst dolap (alt kotu 145 cm) | 80 × 35 × 70 | D 30–40, Y 50–90 |
| Buzdolabı (alttan donduruculu) | 60 × 65 × 185 | Y 150–200 |
| Fırın ve mikrodalga kolonu | 60 × 60 × 220 | Y 200–240 |
| Mutfak adası ve 3 bar taburesi | 180 × 90 × 90 | G 140–260 |
Mutfak açılımı (duvar görünüşü) çizerken bütün alt dolapları aynı tezgah kotuna, bütün üst dolapları aynı alt kotuna oturt; böylece görünüşte tezgah ve dolap hatları kesintisiz okunur. Yönetmelikteki 1,50 m dar kenarlı asgari mutfakta tek sıra 60 cm tezgahın önünde 90 cm kalır. Bu genişliğe karşılıklı iki sıra dolap sığmaz (2 × 60 = 120 cm, geriye 30 cm kalır); asgari mutfak tek sıra tezgahla çözülür. Tablodaki bütün dolaplar ve beyaz eşya mutfak paketinde hazır.
Yemek masası ve koltuk ölçüleri
Yemek masası ve oturma mobilyalarında ölçüler bir standarttan değil, yaygın üretim ölçülerinden gelir. Masa üst kotu genellikle 72–78 cm, sandalye oturma yüksekliği 45 cm civarındadır. Ödevde tutarlılık için masa 75 cm, sandalye oturma kotu 46 cm, koltuk oturma kotu 44 cm gibi tek bir değer seçip bütün çizimlerde aynı değeri kullanmak yeterlidir.
| Mobilya | Blok ölçüsü (G × D × Y, cm) | Ayarlanabilir aralık |
|---|---|---|
| 4 kişilik yemek masası ve sandalyeler | 140 × 80 × 75 | G 120–160 |
| 6 kişilik yemek masası | 180 × 90 × 75 | G 160–220 |
| 8 kişilik yemek masası | 240 × 100 × 75 | G 220–300 |
| Yuvarlak masa ve 4 sandalye | 110 × 110 × 75 | G 90–160 |
| Yemek sandalyesi (oturma 46 cm) | 45 × 52 × 88 | |
| Üçlü koltuk (oturma 44 cm) | 220 × 90 × 82 | G 180–260 |
| İkili koltuk | 160 × 90 × 82 | G 140–190 |
| Tekli koltuk / berjer | 85 × 85 × 85 | G 70–100 |
| L köşe koltuk | 270 × 180 × 82 | G 240–320, D 160–220 |
| Orta sehpa | 110 × 60 × 42 | G 80–140 |
| TV ünitesi | 180 × 45 × 50 | G 120–240 |
Masa boyunu kişi sayısından hesaplamak için pratik bir yol: uzun kenardaki her kişiye yaklaşık 60 cm ver. 6 kişilik 180 cm'lik masada uzun kenarlarda üçer kişi 60'ar cm'ye oturur; 8 kişilik 240 cm'lik masada ise uzun kenarların her birine dörder kişi 60'ar cm'ye oturur. Masanın çevresinde, sandalyenin geri çekilebileceği kadar boşluk kalmalıdır.
12 m²'lik asgari oturma odasını düşün (3,00 × 4,00 m). 90 cm derin üçlü koltuk ile 45 cm derin TV ünitesi 4,00 m'lik duvarlara karşılıklı yerleşirse arada 165 cm kalır; 60 cm'lik orta sehpanın iki yanında yaklaşık 50'şer cm geçiş olur. 270 cm'lik L köşe koltuk ise 3,00 m'lik dar kenarı neredeyse tek başına doldurur. Bütün bu mobilyalar yemek odası ve salon paketlerinde hazır.
Kapı, pencere ve merdiven ölçüleri
Kapı, pencere ve merdiven tefrişin çerçevesini belirler; ölçülerini büyük ölçüde yönetmelik koyar.
Kapılar: iç kapı net genişliği en az 90 cm, yüksekliği en az 210 cm; daire giriş kapısı en az 100 cm (PAİY md. 39). Kapı bloğunu duvar kalınlığına göre ayarlamak gerekir: 10 cm'lik bölme duvarda ve 25 cm'lik dış duvarda kasa ve pervaz farklı görünür.
Pencereler: pencere bloğunun taban noktası denizlik (parapet) kotudur; bloğu planda duvara, görünüşte seçtiğin parapet yüksekliğine (örneğin 90 cm) yerleştirirsin.
Merdivenler: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 31. maddesi merdiveni şu kurallarla tanımlar:
- Basamak genişliği 2a + b = 60–64 cm formülüyle hesaplanır (a: rıht yüksekliği, b: basamak genişliği); basamak en az 27 cm olmalıdır.
- Rıht yüksekliği asansörsüz yapılarda en fazla 16 cm, asansörlü yapılarda en fazla 18 cm'dir.
- Konutlarda ortak merdiven kolu ve sahanlığı en az 1,20 m, daire içindeki merdivenler en az 1,00 m genişliktedir.
Tek kollu, L ve U merdiven blokları merdiven paketinde, kapı ve pencereler kapı-pencere paketinde hazır; kat yüksekliğini yazdığında rıhtlar kendiliğinden eşit dağılır.
Ofis, kafe ve otel tefriş ölçüleri
İş yeri mekânlarında yönetmelik daha çok yangın, kaçış ve erişilebilirlikle ilgilenir; mobilya ölçüleri yine üretim alışkanlığından gelir. Çalışma masaları 72–78 cm, bar ve resepsiyon tezgahları ise ayakta kullanıldığı için genellikle 105–115 cm yükseklikte çizilir.
| Mobilya | Blok ölçüsü (G × D × Y, cm) | Not |
|---|---|---|
| Çalışma masası ve koltuk | 140 × 70 × 74 | G 100–200 |
| L çalışma masası | 160 × 140 × 74 | dönüş sağda, aynalanabilir |
| 4 kişilik workstation | 280 × 162 × 74 | 2 + 2, orta paravan |
| 8 kişilik toplantı masası | 280 × 110 × 75 | G 240–360 |
| Resepsiyon bankosu | 220 × 80 × 110 | ziyaretçi tezgahı üst kotu |
| Bar tezgahı ve 4 tabure | 300 × 65 × 110 | tabure oturma kotu 76 cm |
| Kafe masası (4 kişilik) | 80 × 80 × 75 | G 70–100 |
| Booth oturma (karşılıklı) | 140 × 170 × 110 | oturma kotu 45 cm |
| Kasa bankosu | 160 × 70 × 105 | G 120–260 |
| Otel yatağı (king) | 190 × 215 × 115 | G 160–220 |
Bar tezgahı ile tabure arasındaki ilişki iki kotun farkıyla kurulur: 110 cm'lik tezgaha 76 cm oturma kotlu tabure uyar. Aradaki yaklaşık 34 cm'lik fark, yemek masası ile sandalye arasındaki 29 cm'lik farka (75 – 46) yakındır; ikisinde de bacaklar için tezgahın altında yer kalır. Ofis, kafe ve otel blokları ofis, kafe ve restoran ve otel paketlerinde; bilgisayar, kasa ve kahve makinesi gibi ekipmanlarıyla birlikte.
Otopark ölçüleri: park yeri ve engelli park yeri
Ödevlerde park yeri çoğunlukla 2,50 × 5,00 m çizilir; bu ölçü yönetmeliğe uygundur ama asgari değildir. Otopark Yönetmeliği'nin 5. maddesine göre bir park yerinin uzun kenarı en az 4,90 m, kısa kenarı en az 2,40 m, engelliler için kısa kenar en az 3,50 m'dir. Her 20 park yerinden biri, girişe ve asansöre en yakın yerde engelli park yeri olarak ayrılır (md. 4).
| Eleman | Ölçü (cm) | Dayanak |
|---|---|---|
| Park yeri (asgari) | 240 × 490 | Otopark Yön. md. 5 |
| Engelli park yeri (asgari) | 350 × 490 | Otopark Yön. md. 5 |
| Park yeri bloğumuz | 250 × 500 (G 230–320, D 450–600) | araç ortada kalır |
| Engelli park yeri bloğumuz | 360 × 500 | 240 park + 120 taralı erişim alanı |
| Motosiklet park yeri | 100 × 250 |
Park yeri bloğunu 240 cm'nin altına indirme: blok teknik olarak daha dar ölçüye ayarlanabilse de Türkiye'de geçerli bir projede park yeri genişliği 240 cm'den az olamaz. Park yeri, engelli park yeri, bariyer ve şarj ünitesi otopark paketinde hazır.
Tefriş ölçülerini çizimde doğru kullanmanın 5 kuralı
- Birimi baştan sabitle. Tefriş ölçülerini santimetre ile düşün, çizimi de santimetre birimle kur (UNITS). Birimler uyuşmazsa santimetre blok milimetre çizimde 10 kat küçük görünebilir; bloğu ekledikten sonra bir ölçüsünü DIST ile kontrol et.
- Asgariyi önce yerleştir. Odayı çizmeden önce yönetmelik asgarisini (alan ve dar kenar) kontrol et; mobilyayı sonra yerleştir.
- Kullanım alanını mobilyayla birlikte çiz. Kapak açılışları, sandalye geri çekme payı ve kapı yayı, mobilyanın kendisi kadar plan alanı kaplar.
- Görünüş ve kesitte kotları hizala. Alt dolaplar aynı tezgah kotunda, üst dolaplar aynı alt kotta, bütün mobilyalar aynı zemin çizgisinde dursun.
- Aynı mobilyayı her görünüşte yeniden çizme. Plan, görünüş ve kesit arasındaki ölçü farklılıkları çoğunlukla aynı nesnenin üç kez ayrı ayrı çizilmesinden doğar.
Beşinci kuralın en kolay yolu dinamik bloklardır: tek blok, menüden seçilen görünümle plan, ön görünüş, yan görünüş ve kesit olarak kullanılır. Bloğun ölçüsü bütün görünümlerinde aynı kurala göre çizildiği için plan, görünüş ve kesitteki kopyalara aynı değeri yazman yeterlidir; hiçbir çizgiyi yeniden çizmezsin.
Ölçüleri hazır, plan-görünüş-kesit tek blokta: tefriş paketleri
Bu rehberdeki mobilya tablolarının hepsi, mimarlık ve iç mimarlık ödevleri için hazırladığımız dinamik blok paketlerinden geliyor. Her paket bir mekânın mobilya ve ekipmanını içerir; her blok plan, ön görünüş, yan görünüş ve kesiti tek blokta toplar, ölçüler tabloda yazan aralıklarda ayarlanır. Paketler 399 TL, AutoCAD 2018 DWG formatında ve santimetre birimle hazırlandı; satışa açık paketler ödemenin hemen ardından indirilir.
- Konut ödevleri için: yatak odası, banyo, mutfak, salon ve kapı ve pencere.
- Proje ödevleri için: ofis, kafe ve restoran ve mimari plan sembolleri.
Bütün paketleri yan yana görmek için tefriş paketleri sayfasına bak.
Sonuç
Doğru tefriş, iki katmanı birlikte okumaktır: yönetmeliğin asgari ölçüleri ve mobilyanın gerçek ölçüleri.
- Konutta oturma odası 12 m², yatak odası 9 m², mutfak 3,3 m², banyo 3 m², tuvalet 1,2 m²; koridor 1,20 m, kapı 0,90 m.
- Mutfak tezgahı 85–95 cm yükseklik ve en az 60 cm derinlik; üst dolap yaklaşık 145 cm'den başlar.
- Yatak ölçüsü şilteyle verilir; çerçeve ve başlıkla planda büyür.
- Merdivende 2a + b = 60–64 cm; park yerinde 2,40 × 4,90 m.
- Aynı mobilyayı her görünüşte yeniden çizme; plan, görünüş ve kesiti tek bir bloktan al.
Ölçüleri hazır gelen bloklarla çalışmak için mekânına uygun tefriş paketini seçebilirsin. Blokların görünüm menüsünü ve ölçü değiştirmeyi adım adım anlattığımız AutoCAD dinamik blok rehberi de işine yarayacaktır.
Sık sorulan sorular
Tefriş ölçüleri nedir?
Tefriş ölçüleri, bir mekâna yerleştirilen mobilya ve ekipmanın genişlik, derinlik ve yüksekliği ile bunların çevresinde bırakılması gereken kullanım alanlarıdır. Planda mobilyanın kapladığı alanı, görünüş ve kesitte ise yüksekliklerini (tezgah, oturma, dolap kotları) belirler.
Yatak odası en az kaç metrekare olmalı?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 29. maddesine göre her konutta en az bir yatak odası bulunmalı; bu oda en az 9 m² net alanlı ve dar kenarı en az 2,50 m olmalıdır.
Mutfak tezgahı kaç cm yükseklikte olmalı?
Avrupa standardı EN 1116, sabit mutfak tezgahları için 850, 900 ve 950 mm yükseklik ile en az 600 mm derinlik öngörür. Ödevde 90 cm tezgah yüksekliği ve 60 cm derinlik güvenli bir seçimdir; üst dolaplar yaygın uygulamada yerden 145–150 cm'den başlar.
Standart yatak ölçüleri nedir?
Türkiye'de yaygın şilte ölçüleri tek kişilik için 90 × 190 ya da 90 × 200 cm, çift kişilik için 160 × 200 cm, king size için 180 × 200 cm'dir. Çerçeve ve başlık planda bu ölçüleri büyütür; bloklarımızda 160 × 200 şilteli yatak 170 × 215 cm yer kaplar, döşemeli karyolalarda bu pay daha büyük olabilir.
Park yeri ölçüsü kaç metre olmalı?
Otopark Yönetmeliği'ne göre bir park yerinin uzun kenarı en az 4,90 m, kısa kenarı en az 2,40 m olmalıdır; engelliler için kısa kenar en az 3,50 m'dir ve her 20 park yerinden biri engelli park yeri olarak ayrılır.
Merdivende rıht ve basamak ölçüsü nasıl hesaplanır?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne göre basamak genişliği 2a + b = 60–64 cm formülüyle hesaplanır (a: rıht yüksekliği, b: basamak genişliği). Rıht asansörsüz yapılarda en fazla 16 cm, asansörlü yapılarda en fazla 18 cm; basamak genişliği en az 27 cm olmalıdır.
